جشن شب یلدا و انقلاب زمستانی در ۲۰ کشور جهان
شب یلدا، طولانیترین شب سال و نقطهعطفی در چرخهٔ طبیعی زمین است. در این شب، خورشید در دورترین فاصلهٔ خود از خط استوا قرار میگیرد و بدینترتیب، در نیمکرهٔ شمالی، فصل زمستان و در نیمکرهٔ جنوبی، فصل تابستان آغاز میشود. این همزمانی نجومی، دستمایهٔ شکلگیری آیینها و جشنهای گوناگونی در سراسر جهان شده است که هر یک، بازتابی از پیوند عمیق انسان با طبیعت و کیهان هستند. در ایران و برخی از کشورهای همسایه، مردم از غروب آخرین روز پاییز (آذر) تا سپیدهدم زمستان را در کنار یکدیگر سپری میکنند. سفرهٔ یلدا با میوههایی نمادین چون انار و هندوانه، آجیل و خوراکیهای ویژه آراسته میشود و شب با خوانش غزلهای حافظ، داستانهای شاهنامه و فال گرفتن، به یادماندنیترین لحظات سال را میآفریند. اما یلدا فقط یک جشن ایرانی نیست؛ این شب که در بسیاری از فرهنگها با نام «انقلاب زمستانی» شناخته میشود، در طول تاریخ، تمدنهای گوناگون را به برگزاری آیینهای باشکوهی برای گرامیداشت بازگشت خورشید و پیروزی نور بر تاریکی برانگیخته است. در روزگاران کهن، کوتاهتر شدن روزها، ترس از پایان عمر خورشید را در دل مردمان میافکند و آنها را به برپایی آیینهای مذهبی و دعا برای بازگشت روشنایی وا میداشت. امروزه نیز این شب، همچنان نمادی از امید، زایش دوباره و پیوند جمعی است. این صفحه، سفری است به جشنوارهها و آیینهای شب یلدا و انقلاب زمستانی در ۲۰ کشور جهان؛ از آیینهای کهن ایرانی و اسکاندیناوی تا جشنهای رنگارنگ در آمریکا و آسیا. با ما همراه باشید تا تنوع و زیبایی این شب اسرارآمیز را در فرهنگهای مختلف کشف کنید.
فستیوال شب یلدا در ایران
شب یلدا، کهنترین جشن ایرانی، از دیرباز در میان ایرانیان باستان به عنوان شب زایش ایزد مهر (میترا)، ایزد روشنایی و پیمان، گرامی داشته میشده است. بر اساس باور آنها، میترا در این شب که طولانیترین شب سال است، بر اهریمن (نیروی تاریکی) پیروز میشود و از آن پس، تاریکی رو به زوال میرود و روزها بلندتر و شبها کوتاهتر میگردند. این آیین که نماد پیروزی نور بر تاریکی و زایش دوباره خورشید است، ریشه در آیینهای کهن ایرانی و جشنهای مربوط به انقلاب زمستانی دارد. این آیین تنها محدود به ایران نیست و کشورهای همسایه مانند افغانستان، تاجیکستان، پاکستان و آذربایجان نیز مراسمی مشابه شب یلدای ایرانیان برگزار میکنند. در شب یلدا، خانوادهها و دوستان گرد هم میآیند، میوههای مخصوصی مانند هندوانه و انار (نماد برکت و زایش) را مصرف میکنند، به خواندن اشعار شاعران کلاسیک (بهویژه حافظ) و نقل داستانهای کهن میپردازند و فال میگیرند تا سالی نیک و پر از روشنایی را برای خود آرزو کنند. جالب است بدانید که داستان تولد میترا و آیینهای مرتبط با آن، در شکلگیری جشنهای مشابه انقلاب زمستانی در فرهنگهای دیگر، از جمله آیینهای رومی مانند ساتورنالیا و حتی برخی سنتهای کریسمس، تأثیر داشته است.
انقلاب زمستانی در روم باستان (مرجع عکس ویکیپدیا)، جشنواره ساتورنالیا
ساتورنالیا، جشن باستانی رومیان به افتخار زحل، خدای کشاورزی و زمان، یکی از محبوبترین جشنهای تقویم کهن روم بود. این جشن در ابتدا یکروزه در ۱۷ دسامبر برگزار میشد، اما به تدریج به یک هفته کامل از ۱۷ تا ۲۳ دسامبر گسترش یافت. هدف این جشن، بازتاب دوران اسطورهای «عصر طلایی» بود که در آن انسانها بدون کار و رنج، از برکات خودجوش زمین بهره میبردند و برابری اجتماعی حاکم بود. مراسم رسمی با قربانی در معبد زحل در فروم روم و یک ضیافت عمومی آغاز میشد و پس از آن، جشنهای خصوصی در خانهها ادامه مییافت. در طول این جشن، هنجارهای اجتماعی روم به کلی واژگون میشد. بردهها از آزادی موقت برخوردار میشدند، با اربابان خود همسفره میشدند و حتی گاهی اربابان به آنها خدمت میکردند. قمار که به طور معمول ممنوع بود، برای همگان آزاد میشد. شهروندان به جای توگای رسمی، لباسهای رنگین غیررسمی به تن میکردند و کلاه آزادگان بر سر میگذاشتند. پادشاه جعلی یا «ارباب هرجومرج» انتخاب میشد تا بر جشنها حکمرانی کند و دستورات سرگرمکننده و شرمآور صادر کند. دادگاهها و مدارس تعطیل میشدند و هرگونه اعلام جنگ ممنوع بود. این آیینها، ریشه بسیاری از سنتهای کریسمس و سال نو در فرهنگ غربی مانند هدیه دادن، شمعافروزی، جشن و مهمانی، و تزئین خانه با سبزه را شکل داده است.
انقلاب زمستانی اسکاندیناوی، جشن سنتلوسیا
روشن کردن آتش برای دفع ارواح در طولانیترین شب سال، رسمی دیرینه در شبهجزیره اسکاندیناوی است. این آیین که باور بر این بود که ارواح و نیروهای شیطانی در شب انقلاب زمستانی آزادانه پرسه میزنند، به تدریج با جشن سنت لوسیا ترکیب شد و یکی از زیباترین جشنهای سالانه این منطقه را پدید آورد. جشن سنت لوسیا که هر ساله در ۱۳ دسامبر برگزار میشود، در اصل با طولانیترین شب سال (انقلاب زمستانی) در تقویم کهن ژولیانی همزمان بوده است و امروزه در تمام کشورهای اسکاندیناوی مانند سوئد، نروژ، دانمارک، فنلاند و ایسلند گرامی داشته میشود. در این مراسم، زنی با لباس سفید (نماد پاکی) و تاجی پر از شمع بر سر (نماد روشنایی)، به همراه دنبالکنندگانی که اغلب زنان شمعبهدست و پسرانی با کلاههای ستارهنشان هستند، در خیابانها و خانههای سالمندان راه میافتد و با خواندن ترانههای سنتی، پیام پیروزی نور بر تاریکی را به ارمغان میآورد. در خانهها، این روز با نوشیدن قهوه، خوردن نان زعفرانی به شکل حلقه (سافی) و بیسکویتهای دارچینی (پپارکاکور) جشن گرفته میشود و کودکان نیز با پوشیدن لباسهای سفید و همراهی با لوسیا، در این آیین شرکت میکنند.
ریشههای داستان لوسیا
کلمه «لوسیا» به معنی روشنایی است. داستان سنت لوسیا که در ۱۳ دسامبر گرامی داشته میشود، ریشه در جزیره سیسیل در ایتالیا دارد و او یکی از قدیسان اولیه مسیحی به شمار میرود. بر اساس روایتهای مختلف، لوسیا که از خانوادهای ثروتمند بود، جهیزیه خود را در میان فقرا تقسیم کرد و نامزدش که از این موضوع و ایمان مسیحی او آگاه شد، از روی خشم او را به مقامات رومی گزارش داد. در آن دوران، مسیحی بودن در امپراتوری روم جرمی سنگین محسوب میشد و مجازات آن اعدام بود. او به دلیل ایمانش به مرگ از طریق سوزاندن در آتش محکوم شد، اما بنابر روایتهای مذهبی، آتش بر او غلبه نکرد. سپس تصمیم گرفتند چشمانش را از حدقه درآورند، اما هر بار به جای آنها چشمانی تازه پدیدار میشد و سرانجام، او را با شمشیر گردن زدند.
انقلاب زمستانی در چین، جشنواره دونگژی
جشن دونگژی که در ۲۱ یا ۲۲ دسامبر (بر اساس منطقه زمانی) برگزار میشود، یکی از مهمترین جشنهای سنتی در شرق آسیاست و تنها محدود به چین نیست و در کشورهای ژاپن، کره و ویتنام نیز گرامی داشته میشود. واژه «دونگژی» به معنای «هنگامی که زمستان میرسد» یا «حداکثر زمستان» است و این جشن ریشه در فلسفه یین و یانگ دارد؛ باور بر این است که پس از این شب، روزها بلندتر شده و انرژی مثبت (یانگ) افزایش مییابد. این جشنواره در اصل آیینی برای پایان برداشت محصول بوده است؛ کشاورزان از مزارع بازمیگشتند و حاصل زحمات خود را در کنار خانواده جشن میگرفتند و در دوران سلسله هان (۲۰۶ پیش از میلاد تا ۲۲۰ میلادی) به عنوان یک جشن رسمی اعلام شد. در چین، خانوادهها دور هم جمع میشوند و خوراکیهای مخصوص این روز را مصرف میکنند. در جنوب چین، مردم تانگیوان (گلولههای برنج چسبناک) میخورند که نماد اتحاد و همبستگی خانواده است، در حالی که در شمال چین، خوردن دامپلینگ (جیائوزی) رواج دارد که بر اساس افسانهای از پزشک نامدار سلسله هان، ژانگ ژونگجینگ، برای جلوگیری از سرمازدگی گوشها آغاز شد. در برخی مناطق، جشن دونگژی با دعا، نیایش، احترام به نیاکان در معابد، رقص و نمایشهای سنتی همراه است. در کره، این روز با نام دونجی شناخته میشود و ژاپنیها به آن توجی میگویند.
انقلاب زمستانی در آریزونای شمالی، جشنواره سویال در قبیله هوپی
مراسم انقلاب زمستانی در میان سرخپوستان قبیله هوپی در شمال آریزونا، سویال نام دارد و هر ساله در شب ۲۱ دسامبر، همزمان با طولانیترین شب سال، برگزار میشود. این جشن که نماد بازگشت خورشید از خواب زمستانی و آغاز چرخهای تازه در چرخ سال است، یکی از طولانیترین مراسم آیینی این قبیله محسوب میشود و تا ۱۶ روز به درازا میانجامد. سویال سرآغاز فصل کچینا و زمان آمدن ارواح محافظ از کوهستانهاست که در باور هوپیها، اگر به آنها احترام گذاشته شود، به شکلی مؤثر به انسانها در زندگی روزمره کمک خواهند کرد. در این روز، کیواس (اتاقهای زیرزمینی مقدس برای انجام مراسم) به روی مردم گشوده میشود تا آیینهای تطهیر، رقص و نیایش در آنها برگزار گردد. جشنهای انقلاب زمستانی هوپیها شامل آیینهای پالایش روحی، رقصهای نمادین و اهدای هدیه است و با آتشبازی و شادی تا شب ادامه مییابد. در این روز، هوپیها به استقبال ارواح محافظ کوهستان میروند و با ساخت عصاهای دعا و نیایش، برای تمام جامعه، از جمله خانهها، حیوانات و گیاهان، طلب برکت و سلامتی میکنند. این عصاهای مقدس که در دیگر مراسمهایشان نیز برای تبرک از آن استفاده میشود، با دقت و به صورت تشریفاتی ساخته میشوند و نمادی از نیایش و ارتباط با نیروهای معنوی هستند.
انقلاب زمستانی در ونکوور کانادا، جشنواره فانوسها
جشنواره فانوسهای انقلاب زمستانی در ونکوور کانادا، یکی از جشنهای شناختهشده این شهر است که هر ساله در شب ۲۱ دسامبر (طولانیترین شب سال) برگزار میشود. در این شب، خیابانهای تاریک شهر با فانوسهای دستساز و روشناییهای رنگارنگ نورباران میشوند و برنامههایی مانند رژه فانوسها، موسیقی، رقص و آتشبازی، فضایی شاد و پرانرژی خلق میکنند. این جشنواره در چندین محلهٔ ونکوور از جمله ییلتاون و جزیرهٔ گرانویل برگزار میشود. یکی از بخشهای ویژهٔ این جشن، «هزارتوی نور» است که با بیش از ۵۰۰ شمع موم زنبور عسل ایجاد میشود و فضایی برای مراقبه، آرامش و خوداندیشی فراهم میآورد. از بازدیدکنندگان دعوت میشود در این مسیر گام بردارند، افکار کهنه را رها کنند و برای سال نو آرزوهای تازه در سر بپرورانند. شرکتکنندگان همچنین میتوانند در کارگاههای آموزشی، فانوسهای خود را بسازند و در رژههای دستهجمعی که از محلههای مختلف به سمت مراکز اجتماعی حرکت میکنند، همراهی کنند. جالب است بدانید که برخلاف برخی جشنهای مشابه، این رویداد یک آیین باستانی نیست، بلکه جشنی نوین و غیرمذهبی است که به عنوان واکنشی به تجاریسازی و برای گردهمآوردن مردم در تاریکترین شب سال پایهگذاری شده است.
انقلاب زمستانی در گواتمالا، جشنواره سنت توماس
جشنواره سنت توماس هر ساله از ۱۳ تا ۲۱ دسامبر در ارتفاعات گواتمالا برگزار میشود و یکی از بزرگترین و رنگارنگترین جشنهای آمریکای مرکزی به شمار میرود. این رویداد که به افتخار قدیس حامی شهر برگزار میشود، تلفیقی شگفتانگیز از آیینهای کاتولیک و رسوم باستانی مایاهای کیچه است. کلیسای سفیدرنگ سانتو توماس که بر روی سکوی معبد پیشاکلمبی ساخته شده، مرکز معنوی این جشن است و در پلههای آن، هم مراسم مذهبی کاتولیک و هم آیینهای کهن مایا با سوزاندن کندر و دعا به زبان کیچه برگزار میشود. این همنشینی دو فرهنگ، فضایی منحصربهفرد و سرشار از ایمان و سنت خلق کرده است. مراسم جشنواره با رقصهای نمادین، موسیقی فلوت و طبل، رژه برادران مذهبی به سمت کلیسا، و آتشبازی های تماشایی همراه است. برجستهترین آیینها شامل رقص گاو نر است که داستانی از دوران استعمار را روایت میکند و اغلب پیش از طلوع خورشید آغاز شده و تا ۱۲ ساعت ادامه مییابد. رقص مکزیکیها که با ماسک و مارهای زنده اجرا میشود، برگرفته از آیین باروری باستانی مایا است. صدها شرکتکننده با پوشیدن لباسهای پرزرق و برق و ماسکهای چوبی که نماد فاتحان اسپانیایی هستند، در خیابانها به رقص میپردازند. تماشاییترین بخش جشن، آیین "پرندگان داربست" است که در آن چهار مرد جوان بدون هیچ وسیله ایمنی، از بالای یک داربست ۳۳ متری خود را با طناب به پایین پرتاب میکنند و به دور آن میچرخند تا نماد چرخههای تقویم مایا باشند؛ این آیین که به عنوان نذری برای خورشید در انقلاب زمستانی انجام میشود، با سکوت و سپس شادی تماشاگران همراه میگردد.
انقلاب زمستانی در برایتون انگلیس، جشنواره سوزاندن ساعت
جشنواره سوزاندن ساعت هر ساله در شب انقلاب زمستانی (۲۱ دسامبر) در شهر ساحلی برایتون انگلستان برگزار میشود. این جشنواره در سال ۱۹۹۳ به عنوان پاسخی به تجاریسازی بیش از حد کریسمس پایهگذاری شد و هدف آن ایجاد آیینی شهری و نوین است که فارغ از عقاید مذهبی، همه بتوانند در آن شرکت کنند. در این جشن، مردم با فانوسهای دستسازی که از چوب بید و کاغذ سفید ساخته شده و همگی شکل ساعت دارند، در یک رژه شاد به سمت ساحل راهپیمایی میکنند. فانوسها نماد گذر زمان هستند و هر سال، موضوعی تازه به این آیین افزوده میشود. در ساحل، فانوسها در آتشی بزرگ سوزانده میشوند و این عمل نمادی است برای سپردن آرزوها، امیدها و ترسهای مردم به شعلههای آتش. آتش حاصل از سوزاندن فانوسها، هزاران نفر را گرم میکند و آتشبازی خیرهکنندهای، اقیانوس تاریک را در طولانیترین شب سال روشن میسازد. این جشنواره فرصتی است برای اندیشیدن به پرسشهای بنیادین درباره هویت انسان و آرزوهایش برای آینده.
انقلاب زمستانی در نیوگرنج ایرلند
مقبره گذرگاهی ۵۲۰۰ ساله در نیوگرنج ایرلند، به اندازه استونهنج اسرارآمیز است و ساختار آن با انقلاب زمستانی هماهنگی دقیقی دارد. این بنا که قدمت آن به حدود ۳۲۰۰ سال پیش از میلاد میرسد، پیش از استونهنج و اهرام مصر ساخته شده است و یکی از مهمترین آثار باستانی اروپا به شمار میرود. درست بالای در ورودی، دهانهای به نام «سقفباکس» قرار دارد که طی چند روز از ماه دسامبر (از ۱۹ تا ۲۳ دسامبر)، اجازه میدهد پرتوی نور در سپیدهدم به اتاق تاریک درون مقبره سرازیر شود و به تدریج در سراسر آن گسترش یابد و فضا را روشن کند. این اثر چشمگیر که دقیقاً با طلوع خورشید در انقلاب زمستانی هماهنگ است، به مدت ۱۷ دقیقه باقی میماند و سنگنگارههای مارپیچی بر روی دیوارهای داخلی را روشن میسازد. اگرچه دلیل دقیق این معماری به طور کامل مشخص نیست، باستانشناسان بر این باورند که این مقبره نماد آغاز سال نو، پیروزی نور بر تاریکی و پیوند انسان با چرخههای کیهانی بوده است. امروزه گردهمایی در نیوگرنج برای تماشای این نمایش ۱۷ دقیقهای نور بهقدری محبوب است که سیستم قرعهکشی سالانهای برای آن راهاندازی شده است. بازدیدکنندگان میتوانند برای حضور در لحظه طلوع خورشید درون معبد درخواست دهند و بقیه مردم در بیرون از بنای تاریخی جمع میشوند. به دلیل شرایط خاص آبوهوایی ایرلند، خورشید اغلب در پشت ابرها پنهان میشود، اما کسانی که در تاریکی گرد آمدهاند بر این باورند که انتظار در چنین مکان عرفانی برای پایان طولانیترین شب سال، حسی فوقالعاده خاص دارد و خود این گردهمآیی، آیینی برای تجدید امید و گرامیداشت میراث نیاکان است.
انقلاب زمستانی در کره جنوبی، جشن دونجی
در کره جنوبی، شب انقلاب زمستانی که دونجی نامیده میشود، با تهیه و مصرف غذایی سنتی به نام پاتجوک همراه است که نوعی فرنی خوشطعم از برنج و لوبیا قرمز است. رنگ سرخ این خوراک در فرهنگ کره نماد انرژی مثبت و خوششانسی محسوب میشود و باور بر این است که ارواح خبیث و بیماریها را دور میکند. به همین دلیل، فلسفه مصرف این فرنی سرخرنگ، دفع انرژیهای منفی و در آغوش گرفتن آرزوهای نیک برای سال پیشروست. در گذشته، مردم آن را در گوشهوکنار خانه میپاشیدند تا ارواح شرور را از خود دور کنند. سنت پخت پاتجوک ریشه در افسانهای قدیمی دارد که بر اساس آن، روح شرور بیماریزا از خوردن این فرنی قرمز رنگ میترسد و فرار میکند. دونجی در فرهنگ کره به عنوان «سال نوی کوچک» نیز شناخته میشود و باور بر این است که پس از این شب، روزها بلندتر شده و روشنایی به جهان بازمیگردد. از دیگر آیینهای این شب، پختن توپهای کوچک از خمیر برنج چسبنده به نام سِآلشیم است که درون فرنی قرار میگیرند و نماد تخم پرندگان و آغازهای تازه هستند. رسم جالب دیگر این است که هر کس باید به تعداد سالهای عمرش از این توپهای برنجی در کاسه خود داشته باشد. اگرچه امروزه بسیاری از آیینهای کهن کمرنگ شدهاند، اما خوردن پاتجوک در شب دونجی همچنان به عنوان یک سنت گرم و دوستداشتنی، یادآور پیوند با نیاکان، آرزوی سلامتی و برکت برای سال جدید است.
معبد 4000 ساله کارناک مصر همتراز انقلاب زمستانی
مصریان باستان برای استقبال از انقلاب زمستانی، آیینهای نمادینی داشتند که با باورهای دینی و کشاورزی آنها پیوند عمیقی داشت. آنها خانههای خود را با گیاهان سرسبز مانند برگ و شاخههای خرما تزئین میکردند تا نمادی از زندگی و طراوت در دل سرما باشند و تولد دوباره خورشید را گرامی دارند. بر اساس برخی منابع، جشنی دوازدهروزه به مناسبت تولد خدای هوروس، فرزند ایزیس (الهه مادر)، در این ایام برگزار میشد. در طول این جشن، حتی اگر جنگی یا خشونتی درمیگرفت، آن را کنار میگذاشتند و با دوستی، مهربانی و محبت در کنار یکدیگر گرد میآمدند تا هماهنگی و نظم کیهانی را پاس دارند. جالبترین بخش این آیینها، دانش پیشرفتهٔ ستارهشناسی و معماری مصریان باستان است که در همترازی معابد با خورشید تجلی یافته است. معبد چهارهزارسالهٔ کارناک در لوکسور، دقیقاً مانند استونهنج در انگلستان، بر اساس انقلاب زمستانی طراحی شده است. هر ساله در ۲۱ دسامبر، پرتوهای خورشید در هنگام طلوع از محور اصلی معبد عبور میکنند و پس از گذر از دروازه شرقی، حیاط باز، تالار ستوندار و راهروها، در نهایت به محراب مقدس خدای آمون-راع میتابند. این پدیده که امروزه نیز به عنوان یک رویداد سالانه با حضور گردشگران و مقامات محلی برگزار میشود، نشاندهندهٔ نبوغ معماران و ستارهشناسان مصر باستان است که توانستند محاسبات نجومی را با طراحی معابد برای بیش از ۲۰۰۰ سال تداوم بخشند.
مراسم انقلاب زمستانی در بولیوی
در شب انقلاب زمستانی، مردم کشورهای پرو، اکوادور و بولیوی آیینی نمادین به نام اینتیرایمی یا جشن خورشید را برگزار میکنند که یکی از کهنترین و مهمترین جشنهای امپراتوری اینکاها به شمار میرود. آنها در این شب به ارتفاعات میروند و طی مراسمی نمادین، وانمود میکنند که خورشید را با طناب به سنگهای مقدس بستهاند؛ این عمل که برگرفته از باورهای کشاورزی کهن است، برای نگه داشتن خورشید و جلوگیری از فرار آن در طولانیترین شب سال انجام میشود تا روزها دوباره بلندتر شوند و روشنایی و گرما به زمین بازگردد. یکی از مشهورترین و باستانیترین مکانهای پرو برای برگزاری این آیین، ارتفاعات ماچو پیچو است که در آن، سنگ مقدس اینتیهواتانا به معنای «میخ یا محل بستن خورشید» قرار دارد و به عنوان مرکز این مراسم نمادین عمل میکند. این آیین که امروزه به صورت بازسازی تاریخی و نمادین در ۲۴ ژوئن هر ساله برگزار میشود، شامل رقصهای آیینی، موسیقی، و قربانیهای نمادین (به جای قربانیهای واقعی دوران باستان) است و در مکانهایی مانند معبد خورشید در کوسکو و محوطه باستانی ساکسایوامان نیز اجرا میشود. در ماچو پیچو، معبد خورشید به گونهای ساخته شده که نور خورشید در طلوع انقلاب زمستانی از پنجرههای آن میتابد و بر روی محراب میافتد، که این خود نمادی از پیوند عمیق معماری اینکاها با دانش نجومی و طبیعت است.
انقلاب زمستانی در کارائیب
شاید پرهیجانترین آیین انقلاب زمستانی، فستیوال جونکانو باشد که در باهاماس، جامائیکا و بخشهایی از کارولینا و ویرجینیا که جمعیت کارائیبی دارند، برگزار میشود. این جشنواره که ریشه در آیینهای باستانی آفریقای غربی دارد، توسط بردگان به کارائیب و آمریکای شمالی منتقل شد و امروزه به عنوان نمادی از هویت فرهنگی و مقاومت در برابر ستم، با شکوه تمام برگزار میشود. در این جشن، مردم با لباسهای بسیار پرزرق و برق و نقابهای دستساز که طرحهایی مانند سر گاو، پیکر اسب، و شخصیتهای شیطانی و فرشتهوار دارند، به خیابانها میآیند و با نواختن موسیقیهای آیینی خود با صدای طبلهای پوستبزی، زنگولهها و سوتها، به استقبال زمستان میروند. این جشنواره که عمدتاً در روز باکسینگ دی (۲۶ دسامبر) و روز سال نو برگزار میشود، فضایی پرانرژی و شاد ایجاد میکند و شرکتکنندگان با رقصهای دستهجمعی و حرکات موزون، تاریکی و سرما را به چالش میکشند. لباسهای عجیب و غریب و نقابهای نمادین، هر یک داستانی از باورهای کهن و پیوند انسان با نیروهای ماورایی را روایت میکنند و موسیقی پرشور، یادآور شادی و امیدی است که در دل طولانیترین شب سال میدرخشد. جونکانو نه تنها یک جشن، بلکه آیینی برای زنده نگه داشتن خاطرات نیاکان و تجدید عهد با روشنایی و زندگی است.
جشن انقلاب زمستانی در اسکاتلند، جشنواره هوگمانی
در اسکاتلند، مراسم انقلاب زمستانی با جشن باشکوه هوگمانی پیوند خورده است که در شب سال نو (۳۱ دسامبر) برگزار میشود و یکی از مهمترین جشنهای این کشور به شمار میرود. ریشههای این جشن به آیینهای کهن وایکینگها برای گرامیداشت انقلاب زمستانی و همچنین سنتهای سلتی بازمیگردد. مراسم هوگمانی شامل رویدادهای عمومی پرشوری مانند رژههای مشعلدار، آتشبازی، رقص و آواز در شهرهایی مانند ادینبورگ و گلاسگو است، اما آیینهای محلی و خانوادگی نیز بخش جداییناپذیر آن را تشکیل میدهند. مهمترین رسم این شب، سنت «اولین قدم» است که بلافاصله پس از نیمهشب آغاز میشود. بر اساس این باور، نخستین شخصی که پس از تحویل سال نو وارد خانهتان شود، شانس و اقبال سال آینده را تعیین میکند. فرد خوشیمن باید مردی قدبلند و تیرهمو باشد و هدایایی نمادین مانند یک تکه زغالسنگ (برای گرما)، ویسکی (برای شادی)، نان شیرینی یا «کیک سیاه» (برای خوراک) همراه داشته باشد. از دیگر رسوم رایج میتوان به خانهتکانی پیش از فرارسیدن سال نو و خواندن سرود «اولد لانگ ساین» در لحظه تحویل سال اشاره کرد. در شهر استونهیون، آیینی دیدنی با توپهای آتشین از جنس سیم مرغی و پارچههای آغشته به مادهای قابل اشتعال برگزار میشود که شرکتکنندگان آنها را به دور سر میچرخانند و سپس به دریا میاندازند تا ارواح شیطانی را دور کنند.
جشن انقلاب زمستانی در پرو، جشنواره اینتی ریمی
در کشور پرو، همچون سایر نقاط نیمکره جنوبی، جشن انقلاب زمستانی به جای دسامبر در ماه ژوئن برگزار میشود. این جشن که با نام اینتیرایمی (به معنای جشن خورشید) شناخته میشود، بزرگترین و مهمترین جشن امپراتوری اینکاها به شمار میرفت که پیش از ورود فاتحان اسپانیایی، به افتخار خدای خورشید (اینتا) برگزار میگردید. اینکاها سه روز پیش از انقلاب زمستانی روزه میگرفتند و از هرگونه فعالیت خودداری میکردند. در روز چهارم، پیش از طلوع خورشید، به میدان تشریفات در کوسکو میرفتند و با استفاده از آینهای، پرتوهای خورشید را برای روشن کردن آتش مقدس متمرکز میکردند. هنگام دمیدن خورشید، در برابرش خم میشدند و فنجانهای طلاییِ «چیچا» (آبجوی مقدس ساختهشده از ذرت تخمیرشده) را تقدیم میکردند. در طول این مراسم، قربانیهایی انجام میشد که شامل حیوانات (عمدتاً لاماها) و در برخی موارد خاص، کودکان به عنوان نذری برای خدایان کوهستان بود. پس از فتح پرو توسط اسپانیاییها در قرن شانزدهم، این آیین ممنوع اعلام شد. با این حال، در سال ۱۹۴۴، با تلاش گروهی از هنرمندان و بازیگران، مراسم اینتیرایمی به عنوان یک بازسازی تاریخی و نمادین، بدون قربانی واقعی، دوباره احیا شد. امروزه این جشن هر ساله در ۲۴ ژوئن در شهر کوسکو برگزار میشود و با حضور هزاران بازیگر، رقصندگان و تماشاگران، در سه مکان اصلی (معبد کوریکانچا، میدان مرکزی و محوطه باستانی ساکسایوامان) اجرا میگردد. این رویداد که به عنوان دومین جشن بزرگ آمریکای جنوبی و میراث فرهنگی ملی پرو شناخته میشود، نمادی از پیوند دوباره با ریشههای تاریخی، احترام به طبیعت و گرامیداشت بازگشت روشنایی پس از طولانیترین شب سال است.
جشن انقلاب زمستانی در استون هنج
هر ساله در شب انقلاب زمستانی، هزاران نفر از سراسر جهان در کنار استونهنج، بنای باستانی در جنوب انگلستان گرد هم میآیند تا این لحظهٔ مهم نجومی را جشن بگیرند. این بنا که قدمتی بین 2000 تا 3000 سال دارد، توسط مردم عصر نوسنگی (احتمالا) برای همترازی با حرکت خورشید در انقلابهای زمستانی و تابستانی ساخته شده است. انقلاب زمستانی که نشاندهندهٔ کوتاهترین روز سال و آغاز بازگشت تدریجی روشنایی است، در تقویم کشاورزان باستانی از اهمیت ویژهای برخوردار بوده و کاوشهای باستانشناسی نشان میدهد که در این زمان جشنهای بزرگ با کشتار دامها برگزار میشده است. امروزه نیز این گردهمایی باشکوه، با وجود سرمای شدید هوا، به فضایی برای تجدید امید و گرامیداشت پیروزی نور بر تاریکی تبدیل شده است. در شب مراسم، جمعیت پرشوری متشکل از دروئیدها، پاگانها، موسیقیدانان و گردشگران کنجکاو، پیش از طلوع آفتاب در محوطهٔ باستانی گرد میآیند. آنها با پوشیدن لباسهای سنتی، نواختن طبل، آوازخوانی، رقصهای آیینی مانند موریس دنس و حتی انجام حرکات یوگا، به انتظار طلوع خورشید میمانند. انجمن میراث انگلستان که مدیریت این محوطهٔ باستانی را بر عهده دارد، برای این مناسبت ویژه، دروازههای محوطه را از ساعتهای ابتدایی بامداد به روی بازدیدکنندگان میگشاید و حدود ۸۵۰۰ نفر در این مراسم شرکت میکنند. این رویداد که به صورت زنده از سراسر جهان پخش میشود، بیش از ۲۴۲٬۰۰۰ بینندهٔ آنلاین را نیز به خود جذب کرده است.
شب یلدا در قبیله زونی نیومکزیکو، جشنواره شالاکو
سرخپوستان قبیله زونی از مردم بومی آمریکا هستند که در غرب نیومکزیکو زندگی میکنند. آنها آغاز زمستان را نشانه شروع سال جدید میدانند و این زمان را با مراسمی به نام «شالاکو»، همراه با رقص و شادی جشن میگیرند. این مراسم بخشی از باورهای دینی آنان درباره نظم کیهانی، باروری طبیعت و بازگشت روشنایی به جهان است. چند روز پیش از شروع زمستان، بر اساس آیین خود روزه میگیرند، عبادت میکنند و با دعا و نیایش و رعایت برخی محدودیتهای آیینی، خود را برای این جشن بزرگ آماده میسازند. در شب اصلی مراسم، شش رقصندهٔ شالاکو که قدی بلند (حدود ۳ متر) دارند و ماسکهایی با منقار بر سر میگذارند، در غروب آفتاب وارد دهکده میشوند و تا سپیدهدم به رقص و نیایش میپردازند تا برای مردم، محصولات و چهارپایان، سلامتی و باروری به ارمغان آورند. همچنین ۹ دلقک به نام «کویِمشی» همراه با پدرشان در این مراسم حضور دارند و در کنار شالاکوها ظاهر میشوند و آیین را همراهی میکنند. این جشن پس از یک شب کامل رقص، پایکوبی و صرف غذای آیینی، با طلوع آفتاب و دعای نهایی به پایان میرسد. انتخاب افراد برای نقشآفرینی در دورههای بعد نیز بخشی از سنت انتقالی این آیین است که پس از پایان مراسم، زندگی عادی به جامعه بازمیگردد.
انقلاب زمستانی در ژاپن، مراسم توجی
در ژاپن، آیین انقلاب زمستانی با نام توجی شناخته میشود و روزی برای جشن و شادی به شمار میرود، نه روزی تاریک و غمانگیز. این آیین که در حدود ۲۱ یا ۲۲ دسامبر (بسته به منطقه زمانی) برگزار میشود، نماد عقبنشینی زمستان و آغاز بازگشت تدریجی خورشید و روشنایی است. مردم ژاپن با برگزاری آیینهای سنتی، از این فرصت برای تقویت سلامتی، جذب خوششانسی و تجدید امید به روزهای روشنتر استفاده میکنند. مهمترین رسوم این روز شامل روشن کردن آتشهای بزرگ برای استقبال از خورشید (به ویژه بر روی کوه فوجی)، حمام کردن با میوهٔ معطر یوزو و خوردن کدو تنبل ژاپنی (کابوچا) است که هر یک نماد و فلسفهٔ خاص خود را دارند. رسم حمام با یوزو که در آن تکههایی از این میوهٔ مرکباتی به آب گرم حمامهای عمومی و چشمههای آب گرم افزوده میشود، باوری درمانی دارد و تصور میرود که از سرماخوردگی پیشگیری کرده، بدن را تقویت مینماید و نیروهای منفی را دفع میکند. همچنین خوردن کدو کابوچا در این روز به عنوان یک سنت شانسآور شناخته میشود که برای جذب خوشیمنی و برکت انجام میگیرد.
انقلاب زمستانی در قطب جنوب
در قطب جنوب، جشن انقلاب زمستانی با نام «روز میانه زمستان» شناخته میشود و یکی از مهمترین رویدادهای فرهنگی در این قاره به شمار میرود. این جشن در روز انقلاب زمستانی نیمکره جنوبی (حدود ۲۰ یا ۲۱ ژوئن) برگزار میشود و نقطه عطفی در دل شبهای طولانی و تاریک زمستان است، چرا که نشانه آغاز بازگشت تدریجی نور خورشید به شمار میرود. سنت برگزاری این جشن به اوایل قرن بیستم و کاوشگران دوران قهرمانانه اکتشاف قطب جنوب بازمیگردد که برای بالا بردن روحیه تیمهای خود در دوران طولانی زمستان، این روز را با جشنی شبیه به کریسمس گرامی میداشتند. امروزه، تمام ایستگاههای تحقیقاتی در قطب جنوب این روز را جشن میگیرند. مراسم این جشن شامل صرف وعدههای غذایی ویژه با بهترین مواد غذایی موجود است که ماهها برای این مناسبت ذخیره شدهاند. همچنین محققان به دلیل نبود فروشگاه، هدایایی را با دست و از مواد موجود در ایستگاه میسازند و به یکدیگر هدیه میدهند. ارسال و دریافت کارتهای تبریک دیجیتال میان ایستگاههای مختلف، اجرای نمایش و موسیقی، و حتی تماشای فیلمهای ترسناکی که در برف و یخ میگذرند، از دیگر آیینهای این جشن است. جالب اینجاست که وقتی ما در نیمکره شمالی از بلندترین روز سال و بیشترین ساعات روشنایی لذت میبریم، آنها در نیمکره جنوبی نیمه زمستان را جشن میگیرند.
جشن انقلاب زمستانی در روسیه
در روسیه باستان، جشن انقلاب زمستانی با نام «کولیادا» شناخته میشد و به مدت دوازده روز از حدود ۲۵ دسامبر تا ۶ ژانویه برگزار میگردید. در این جشن که نماد تولد دوباره خورشید و آغاز سال نو بود، آیینهای گوناگونی انجام میشد: گروههای کولیادا با پوشیدن لباسهای عجیب و نقاب حیوانات مانند بز و خرس، در کوچهها میچرخیدند و با خواندن ترانههای ویژه، برای صاحبان خانه آرزوی فراوانی و محصول خوب میکردند و در عوض هدایایی دریافت مینمودند. آیینهای فالگیری برای پیشبینی آینده و ازدواج، بهویژه توسط دختران جوان انجام میشد، و برپایی سفرههای آیینی با غذاهایی مانند فرنی گندم با عسل و خشکبار برای گرامیداشت نیاکان نیز بخشی از این آیینها بود. پس از پذیرش مسیحیت، بسیاری از این رسوم کهن با جشن کریسمس (که اکنون در ۷ ژانویه برگزار میشود) و دوره دوازدهروزه میان کریسمس و غسل تعمید مسیح ادغام شدند.
متن دیدگاه
محرم در کشورهای مختلف
روز عاشورا
آبپاشی در کشورهای مختلف
آبپاشی
درختکاری در کشورهای مختلف
روز طبیعت
زمستان در کشورهای مختلف
فستیوال زمستانی
یلدا در کشورهای مختلف
یلدا
رمضان در کشورهای مختلف
جشنواره رمضان
هالووین در کشورهای مختلف
فستیوال هالووین
ولنتاین در کشورهای مختلف
ولنتاین