آداب ماه رمضان در کشورهای مختلف

خوراکی‌های سفره افطار در ایران

سفره‌های افطار در ایران رنگ و طعمی منحصربه‌فرد دارند و دو خوراکی ویژه که در جهان کمتر مشابهی برای آن یافت می‌شود، زولبیا و بامیه و حلیم هستند. زولبیا و بامیه، دسرهای سرخ‌شده و آغشته به شربت زعفرانی با بافتی ترد و شیرین، تقریباً در تمام محافل افطار ایرانی دیده می‌شوند. حلیم نیز غذایی مقوی و پرطرفدار از گندم، گوشت و ادویه است که انرژی لازم برای ساعات طولانی روزه‌داری را فراهم می‌کند. این دو خوراکی، بخش جدایی‌ناپذیر از خاطرات شیرین ماه رمضان برای بسیاری از ایرانیان به شمار می‌روند. علاوه بر اینها، غذاهایی چون آش رشته و شله زرد، نیز از دیگر خوراکی‌های رایج این ماه هستند.

رمضان در مصر و رویت هلال ماه

در روزگاران نه‌چندان دور، حتی پیش از سپیده‌دم آخرین روز شعبان، گروهی از مصریان راهی صحرا می‌شدند تا نخستین هلال رمضان را در آسمان بجویند. عصر همان روز، بزرگان قبایل، رؤسای نانوایان، آسیابانان، میوه‌فروشان و حتی سمساران، همراه دسته‌ای از سربازان، از ارگ حکمرانی تا درب مجلس قاضی را با رژه‌ای باشکوه پر می‌کردند. خیابان‌ها انباشته از جمعیت می‌شد؛ مردم در دو طرف صف می‌بستند و این کاروانِ آراسته به برازنده‌ترین اسب‌ها را تماشا می‌کردند. به محض پخش خبر رویت هلال، سربازان به دو دسته تقسیم می‌شدند: یکی به سوی قلعه می‌تاخت و دیگری در کوچه‌های شهر فریاد سر می‌داد: «روزه آغاز شد».
امروزه رسم رویت هلال رسمی‌تر، اما همچنان پرشور دنبال می‌شود. دارالفتوای مصر متولی اصلی اعلام آغاز و پایان رمضان است. این مرکز در پایان شعبان، گروه‌های رصد را به نقاط مختلف کشور گسیل می‌دارد و به محض تأیید هلال، جشنی برپا می‌کند که تلویزیون رسمی آن را زنده پخش می‌کند. جالب آنکه مفتیان دارالفتوا همچنان بر یک شرط کهن پای می‌فشارند: هلال ماه رمضان باید با چشم غیرمسلح دیده شود؛ چرا که به باور آنان، رمضان را باید با همین چشم دل و آسمان آغاز کرد.

جشنواره عید فطر یا "هاری رایا"

عید فطر در سنگاپور با نام «هاری رایا» شناخته می‌شود. در این روز، مردم جامه‌های نو بر تن می‌کنند، خانواده‌ها در کنار یکدیگر گرد می‌آیند، به مسجد روی می‌آورند و از غذای ویژه عید بهره می‌برند. خانه‌ها زدوده و چراغانی می‌شوند تا پذیرای مهمانان باشند. برپایه یک آیین دیرینه، خردسالان و جوان‌ترها دست بزرگ‌ترهای خویش را به نشانه ادب و احترام می‌بوسند و از ایشان طلب بخشش می‌کنند. در این روز، به کودکان هدیه نقدی داده می‌شود؛ پولی که در پاکت‌هایی سبز رنگ جای می‌گیرد، «پول رایا» نام دارد و نماد آرزوی شادکامی و خوشبختی است.
یکی از چشمگیرترین جلوه‌های هاری رایا، زمانی است که همه اعضای یک خانواده، لباس‌های هم‌رنگ «باجو کرونگ» (Baju Kurung) را بر تن می‌کنند. این پوشاک که اغلب از جنس ابریشم و در رنگ‌های زنده و شاد است، نماد یگانگی و همبستگی خانواده به شمار می‌رود. هر ساله گردشگران بسیاری از خاورمیانه، مالزی، هند و دیگر کشورهای مسلمان، برای حضور در جشنواره ۳۹ روزه رمضان و به ویژه آیین «هاری رایا» راهی سنگاپور می‌شوند و در این شور و شعف جمعی سهیم می‌گردند.

سفره های افطار در خیابان های دبی

کاهش ساعات کاری ادارات برای کارمندان مسلمان، برپایی بازارهای شبانه، حضور پرشور در نمازهای جماعت و تلاوت قرآن، شلیک توپ هنگام سحر و افطار، گستردن چادرهای همگانی افطار و برگزاری ضیافت‌های دسته‌جمعی، از جمله آیین‌های دیگر اماراتی‌ها در ماه رمضان به شمار می‌رود. در این ماه، خیابان‌ها و مراکز خرید دبی با چراغ‌ها و آرایه‌های سنتی رمضانی، از جمله نقش «مدیش» که بر تیرهای چراغبرق و بر تنه درختان نقش می‌بندد، زیور می‌گیرند. دهکده جهانی نیز میزبان کارگاه‌های آموزشی، قصه‌گویی برای کودکان و نمایشگاه هنر خوشنویسی عربی است.
مباحثه درباره مسائل دینی و مدح و ثنای پیامبر اکرم (ص) از دیگر سنت‌های رایج در میان اهالی امارات محسوب می‌شود. همچنین سحرخوانی برای بیدار ساختن مردم در هنگام سحر، همچنان یکی از رسوم زنده این کشور است؛ رسمی که یادگار روزگاری است که فناوری هنوز جای خویشاوندی گرم شبانه را نگرفته بود.

عید فطر در مالزی

عید فطر در مالزی "هاری رایا" نام دارد و یکی از مهمترین جشن‌های مردم مالزی است. این جشن سه روزه، با تهیه غذاهای خوشمزه و لذیذ، پوشیدن لباس نو، عیدی دادن، رفتن به خانه اقوام و دوستان، رقص‌، موسیقی و دادن زکات و صدقه به فقرا و نیازمندان همراه است. در روز عید فطر، مالزیایی‌ها لباس‌های سنتی و شیک خود را می‌پوشند و برای اقامه نماز عید به مسجد می‌روند. بعد از نماز، به زیارت قبور عزیزان خود می‌روند و برای آنها طلب آمرزش می‌کنند. یکی از رسم‌های جالب در عید فطر، سنت «جاموان رایا» یا «خانه‌های باز» است که در آن مسلمانانی که وضع مالی خوبی دارند، درب خانه خود را بر روی همه مهمانان از هر نژاد و دین مذهب باز می‌گذارند و با انواع غذاهای خوشمزه از آنها پذیرایی می‌کنند. در روز عید فطر، آهنگ‌های عید را می‌توان از رادیو و مراکز خرید شنید که بر حال‌وهوای جشن می‌افزاید. شب که می‌شود، مساجد مملو از مسلمانان از هر طبقه‌ای می‌شود که برای اقامه نماز تراویج گرد هم می‌آیند. مردم خانه‌های خود را با چراغ‌های چشمک‌زن یا لامپ‌های پارافینی تزئین می‌کنند و کودکان مشغول ترقه‌بازی‌ و آتش‌بازی هستند.