عید قربان در کشورهای مختلف
عید قربان عید مهمی در دین اسلام است که در آن مسلمانان به یاد اطاعت حضرت ابراهیم (ع) از فرمان خدا برای قربانی کردن پسرش اسماعیل، حیوانی مانند گوسفند، گاو یا شتر را ذبح میکنند. هدف از این قربانی، تقرب به خدا و تقسیم گوشت میان نیازمندان، خویشان و همسایگان است. در کشورهای مختلف جهان آداب و رسوم جالب و منحصربهفردی برای جشن عید قربان وجود دارد. در ترکیه، این عید با نام "قربان بایرامی" شناخته میشود و مردم به دید و بازدید اقوام میروند و شیرینیهایی مانند باقلوا را رد و بدل میکنند. در مراکش، رسمی به نام "بوجلود" وجود دارد که در آن جوانان پوست گوسفند میپوشند و نقابهای رنگی به صورت میزنند و با نواختن طبل و رقص در خیابانها جشن میگیرند. در مصر، مردم پس از قربانی، دست خود را به خون حیوان آغشته کرده و بر دیوار خانه میکوبند تا به عنوان فال نیک و دفع چشمزخم باشد. در چین، مسلمانان هوئی علاوه بر قربانی کردن، به زیارت قبور اجداد خود میروند. در کره جنوبی، به دلیل قوانین محلی، مسلمانان نمیتوانند حیوانی را در ملأ عام قربانی کنند؛ در عوض پس از نماز عید در مسجد مرکزی سئول، نان و شیر بین نمازگزاران توزیع میکنند. در یمن نیز رسمی به نام "اسب" وجود دارد که در آن اعضای مرد خانواده به زنان و کودکان پول یا هدایایی میدهند.
عید قربان در ترکیه
عید قربان در ترکیه با نام «قربان بایرامی» شناخته میشود و یکی از مهمترین تعطیلات مذهبی این کشور است. یک روز قبل از شروع عید که «آرفه گونو» نام دارد، مردم خانههای خود را تمیز میکنند، به زیارت قبور عزیزانشان میروند و آخرین خریدهای خود را انجام میدهند. در روز اول عید، مردان با پوشیدن لباسهای نو به مساجد میروند و نماز صبح عید را به جماعت میخوانند. پس از آن، خانوادههایی که توانایی مالی دارند، حیوانی مانند گوسفند یا گاو را طبق موازین شرعی قربانی میکنند. گوشت قربانی به سه بخش تقسیم میشود: یک سوم برای خانواده، یک سوم برای خویشاوندان و همسایگان، و یک سوم آخر نیز به نیازمندان و فقرا داده میشود. بوسیدن دست بزرگترها، عیدی دادن به کودکان، دید و بازدیدهای گسترده و صرف شیرینیهای سنتی مانند «باقلوا»، «راحتیالحلقوم» و «رِوانیا» از دیگر رسوم مردم ترکیه برای عید قربان است. در سالهای اخیر، بسیاری از مردم ترکیه به جای قربانی کردن شخصی، از طریق موسسات خیریه «قربانی نیابتی» میدهند تا گوشت میان نیازمندان در نقاط مختلف دنیا توزیع شود.
عید قربان در مراکش
عید قربان در مراکش که «عیدالکبیر» (عید بزرگ) نامیده میشود، با شکوهترین و مهمترین جشن مذهبی این کشور است. از چند روز قبل، بازارها برای خرید گوسفند قربانی رونق میگیرد و خانوادهها خانهتکانی کرده و لباسهای نو میخرند. در روز عید، مردان پس از خواندن نماز صبح در مسجد و گوش دادن به خطبه، حیوان را ذبح میکنند. گوشت قربانی به سه بخش تقسیم میشود: یک سوم برای خانواده، یک سوم برای خویشان و همسایگان و یک سوم برای نیازمندان. زنان نیز آشپزی میکنند و اولین وعده غذایی معمولاً جگر کباب شده است. دید و بازدیدها و بوسیدن دست بزرگترها از دیگر آداب رایج این عید است. مهمترین و خاصترین رسم عید قربان در مراکش، جشنواره «بوجلود» یا «بیلماون» است که ریشه در فرهنگ باستانی آمازیغ (بربرها) دارد. در این آیین که معمولاً از روز دوم عید آغاز و تا سه روز ادامه مییابد، مردان و جوانان با پوشیدن پوست گوسفند یا بز قربانی شده و بستن شاخ بر سر و سیاه کردن صورت، در خیابانها به رقص و کوبیدن طبل میپردازند و کودکان را با چوب تعقیب میکنند. هدف این شخصیتهای ترسناک، جمعآوری پول یا شیرینی برای امور خیریه مانند تعمیر مسجد یا کمک به فقرا است. برخی این رسم را نمادی از پیروزی خیر بر شر و مربوط به آیینهای باروری و کهن میدانند. البته در سالهای اخیر به دلیل خشکسالی و مشکلات اقتصادی، پادشاه محمد ششم گاهی از مردم خواسته است که از قربانی کردن خودداری کنند و او به نمایندگی از مردم قربانی انجام میدهد.
رژه گاو با گل و روبان در اندونزی
در برخی مناطق اندونزی، عید قربان را با رژه حیوانات قربانی آراسته به گل و روبان جشن میگیرند. در منطقه سولاوسی جنوبی، رسمی به نام مایمونائو وجود دارد که در آن گاوها را با زنگولههای رنگارنگ، گلهای یاس و حتی پوششهای مخملآراسته به خیابان میآورند. مردم به رقص و طبلزنی میپردازند و گاوها را قبل از قربانی، مانند عروس در شهر میچرخانند. این کار نشانه احترام به حیوان قربانی و شکرگزاری از نعمت است.
قایق برگ موز روی آب در نیجریه
در جنوب غربی نیجریه و در قبیله یوروبا، رسم عجیبی به نام "اید الاضحی در آب" وجود دارد. آنها بخشی از گوشت قربانی را پس از پختن، در برگ موز میپیچند و روی آب رودخانه یا اقیانوس قایق کوچک ساخته شده از برگ درخت میگذارند و رها میکنند. اعتقاد دارند که روان قربانی به سمت آبهای مقدس میرود و برای کل سال برکت باران میآورد. در همین روز جوانان با پاروهای چوبی مسابقه قایقرانی میدهند.
جمعآوری خون در کاسه مسی در مغولستان
عشایر مغولستان در عید قربان، حیوان را قربانی میکنند اما به هیچ عنوان اجازه نمیدهند قطرهای خون روی زمین بریزد. تمام خون را در ظرفی مخصوص جمع کرده و سپس همان خون را با شیر و چای کوهی مخلوط میکنند و به عنوان «نذری آسمان» در ۴ جهت اصلی (شمال، جنوب، شرق، غرب) میپاشند. باور دارند که زمین نباید خون را ببیند، چون زمین مقدس است. این رسم در میان قوم قزاق مغولستان هم دیده میشود.
جنگ عمامه در پاکستان
در مناطق کوهستانی پاکستان (مانند سوات و چترال)، عید قربان را با مسابقهای به نام «جنگ عمامه» برگزار میکنند. دو نفر با عمامههای بلند (تا ۱۰ متر) در میدان میایستند و هر کدام سعی میکند عمامه دیگری را با دندان باز کند! این کار نماد «باز کردن گرههای کینه و دلخوری» است. برنده بعد از قربانی، گوشت بیشتری میگیرد و عمامه بازنده را با گوشت قربانی میپوشانند.
قربانی با لاک ناخن قرمز در هند
در ایالت بنگال غربی هند، زنان مسلمان در عید قربان ناخنهای خود را با حنا یا لاک قرمز تزئین میکنند و سپس روی دست راست خود نقش «گوسفند» یا «بز» میکشند. باور دارند که این نقش، گناهان ناخواسته در طول سال را به گردن حیوان میاندازد. بعد از قربانی، نقش را با آب گلاب پاک میکنند و آن آب را پای درخت انجیر میریزند. این رسم «مهر قربانی» نام دارد.
رقص چوب در مصر
در روستاهای مصر، عید قربان را با رقصی به نام «الکف» جشن میگیرند. مردان با دو چوب نازک در دست، در یک دایره بزرگ میرقصند و چوبها را به زمین، به هوا و به چوب دیگر میزنند. ضرب آهنگ چوبها نشانه «دفع شیطان» است. قبل از قربانی، بزرگ فامیل با یک چوب به آرامی به پشت حیوان میزند (بدون آسیب) و میگوید «این برای تو از سوی ماست» – این یک حرکت نمادین برای جلب رضایت حیوان قبل از قربانی است.
قربانی برای اموات در سنگال
در سنگال، مسلمانان برادرادیه موریدیه رسمی به نام تامخاریت دارند. آنها یک گوسفند را به نام همه اجداد فوت شده خود قربانی میکنند. سپس گوشت را کاملاً بدون نمک میپزند و سر قبرستان میبرند. هر کسی که از آن گوشت بخورد، نباید برای کل روز چیزی غیر از آب بنوشد. آنها باور دارند که اموات در این روز تشنه هستند و فقط آب با گوشت بینمک آنها را سیراب میکند.
قربانی آهسته و بیصدا در ازبکستان
در برخی روستاهای ازبکستان، عید قربان را در سکوت کامل برگزار میکنند. هیچ کس حق ندارد از لحظه قربانی تا ۳ ساعت بعد حرف بزند. همه چیز با اشاره و علامت انجام میشود. حتی کودکان هم ساکت هستند. این مراسم خاموش را به یاد لحظهای میدانند که ابراهیم (ع) قصد قربانی کردن پسرش را داشت و آنقدر اندوهگین بود که نتوانست حرف بزند. بعد از ۳ ساعت، همه با صدای بلند فریاد «عید مبارک» سر میدهند و بزم میکنند.
عید قربان آبکی در مالزی
در جزیره پنانگ مالزی، مسلمانان گوسفند قربانی را با قایق به وسط آب دریا میبرند و روی یک سکوی شناور قربانی میکنند. گوشت را در برگ موز میپیچند و با قایق به چند روستای ساحلی میرسانند. جالب اینکه خون قربانی در آب دریا ریخته نمیشود، بلکه آن را با خاکستر نارگیل جذب میکنند. رسم محلی میگوید: «آب دریا همه چیز را میشوید به جز گناه، برای همین خون نباید با آب دریا مخلوط شود».
دو قربانی متوالی در قوم ترکمن ایران
در میان ترکمنهای ایران در استان گلستان، رسم «قربانی دونده» وجود دارد. ابتدا یک بز را قربانی میکنند و با خون آن، در چهار جهت خانه خط میکشند. سپس یک گوسفند را آزاد میگذارند در خیابان بدود. هر کس آن گوسفند را بگیرد، صاحب نصف گوشت میشود. دومین گوسفند را در حالی که هنوز میدود، قربانی میکنند. باور دارند گوسفندی که با ترس و دویدن قربانی شود، بدبیاری را از محله دور میکند.
قربانی آویزان از درخت در سودان
در جنوب سودان، برخی قبایل، حیوان قربانی را پس از قربانی کردن، به جای زمین گذاشتن، از یک درخت بلند، با طناب محکم آویزان میکنند. گوشت را همان بالا تکهتکه میکنند و پایین میاندازند. زنان زیر درخت پارچه سفید پهن کردهاند تا گوشت به زمین نخورد. این کار را به احترام زمین انجام میدهند و معتقدند «زمین شاهد قربانی است نه محل ریختن گوشت».
قایق سواری با کله گوسفند در بنگلادش
در روستاهای بنگلادش، عید قربان را با مسابقه قایق سواری برگزار میکنند. کله قربانی را با طناب به قایق میبندند و قایقها باید آن را در آب بکشند. اولین قایقی که به خط پایان برسد، صاحب کله میشود و آن را با ادویه مخصوص میپزد و بین تمام روستا تقسیم میکند. این رسم «سر در آب» نام دارد و نماد «غلبه بر نفس» است.
قربانی زیرزمینی در تونس
در جزیره جربه تونس، خانوادهها یک گودال بزرگ زیرزمینی به عمق ۲ متر، حفر میکنند (مثل دخمه). حیوان قربانی را درون آن دخمه قربانی کرده، گوشت را با زغال داغ و نمک در همان جا میپزند و درِ دخمه را میبندند. بعد از ۲۴ ساعت، در را باز کرده و گوشت پخته شده را بیرون میآورند. تونسی ها باور دارند گوشتی که در تاریکی و زیر زمین پخته شود، «نور باطن» دارد و مریضیهای روحی را شفا میدهد.
قربانی برای گرگ در قزاقستان
در استپهای قزاقستان، رسمی به نام "قربانی گرگ" وجود دارد. خانوادهها تکهای از گوشت قربانی را (حدود یک کیلو) به دور از خانه، در یک نقطه مشخص از دشت میگذارند و میگویند: این برای گرگ است. آنها باور دارند گرگها در این روز حق دارند از سفره قربانی بخورند. اگر تا صبح گوشت خورده شده باشد، نشانه سالی پربرکت و اگر دست نخورده بماند، نشانه خشکسالی است.
مراسم بوسیدن پای حیوان در سوریه
در برخی روستاهای سوریه، کودکان و نوجوانان قبل از قربانی کردن، پای حیوان را میبوسند و از آن طلب حلالیت میکنند. این کار استغفار قربانی نام دارد. آنها باور دارند که حیوان در روز قیامت شهادت میدهد که صاحبش با او مهربان بوده است. بعد از قربانی، استخوان پاها را شکسته و در گلدان گل میکارند – نمادی از اینکه حیوان دوباره در طبیعت زنده میشود.
متن دیدگاه
محرم در کشورهای مختلف
روز عاشورا
آبپاشی در کشورهای مختلف
آبپاشی
درختکاری در کشورهای مختلف
روز طبیعت
زمستان در کشورهای مختلف
فستیوال زمستانی
یلدا در کشورهای مختلف
یلدا
رمضان در کشورهای مختلف
جشنواره رمضان
هالووین در کشورهای مختلف
فستیوال هالووین
ولنتاین در کشورهای مختلف
ولنتاین