گنجنامه همدان
سنگنوشتههای گنجنامه، یادگاری تاریخی از دوران داریوش و خشایارشای هخامنشی است که بر صخرهای طبیعی از کوه الوند در پنج کیلومتری غرب همدان حک شدهاند. این کتیبههای کهن هر یک در سه ستون بیستسطری و به سه زبان پارسی باستان، ایلامی و بابلی نگارش یافتهاند.
نام گنجنامه در فارسی به معنای "داستان گنج" است و در باور عمومی، گمان میرود راز گنجی پنهان در متن این کتیبهها نهفته باشد. لوح سمت چپ به نام داریوش بزرگ و لوح سمت راست به نام خشایارشا است.
در اطراف هر دو لوح، سوراخهایی منظم در سنگ کوه دیده میشود که نشان میدهد در گذشته پوشش فلزی محافظی این کتیبهها را از آسیب باد، باران و آفتاب حفظ میکرده است.
متن کتیبه داریوش چنین است:
خدای بزرگ است اهورامزدا، که این زمین را آفرید، که آن آسمان را آفرید، که مردم را آفرید، که شادی را برای مردم آفرید، که داریوش را شاه کرد، شاهی از میان بسیاری. منم داریوش، شاه بزرگ، شاهِ شاهان، شاهِ سرزمینهایی که نژادهای گوناگون دارند، شاه سرزمین دور و دراز، پسر ویشتاسب هخامنشی.