سوغات و شیرینی‌های گیلان

رشته خوشکار گیلان

رشته خوشکار یکی از شیرینی‌های سنتی و پرطرفدار استان گیلان و رشت است که در گذشته بیشتر در ماه مبارک رمضان پخت می‌شد. اما در حال حاضر می‌توان در کل ایام سال این شیرینی را در مغازه‌های مختلف یافت. مواد اولیه برای تهیه رشته خوشکار شامل شیر، آرد برنج، مغز گردو، هل، دارچین و شکر است. برای پخت رشته خوشکار، ابتدا رشته‌ها آماده می‌شوند و سپس خوشکار (محتویات داخلی شامل هل و گردوی خرد شده) روی لایه‌های رشته‌ها قرار می‌گیرد. سپس رشته‌ها سرخ می‌شوند و به شربت تهیه شده از آب و شکر به‌همراه دارچین اضافه می‌شوند و مدتی در شربت قرار می‌گیرند تا شیرین شوند. رشته خوشکار یکی از سوغاتی‌های پرطرفدار استان گیلان است که تهیه آن نیاز به تخصص و زمان زیادی دارد.

شیرینی‌های معروف ایرانی

باقلوای یاس گیلان

باقلوا یکی از شیرینی‌های خوشمزه و محبوب است که در شهرهای مختلف ایران تهیه می‌شود. باقلوا معمولاً شکلی مربع یا مستطیلی دارد و دارای لایه‌هایی از خمیر، مغزهای خرد شده مانند گردو، بادام و پسته، طعم‌دهنده‌های طبیعی و پودر قند است. در تهیه باقلوا از شیر و زرده تخم‌مرغ برای خمیر استفاده می‌شود و بعد از پختن به شربت مخصوصی آغشته می‌شود. در استان گیلان، برای تهیه باقلوای محلی، بادام با گل یاس معطر می‌شود. برای این کار، بادام پوست گرفته را در ظرفی درب‌دار با گل یاس قرار می‌دهند و روزانه یاس‌های پلاسیده را با گل‌های تازه تعویض می‌کنند تا بادام به خوبی عطر یاس بگیرد. سپس بادام معطر را با دیگر مغزها و پودر قند چرخ کرده و داخل باقلوا می‌ریزند. باقلوای یاس از سوغات پرطرفدار استان گیلان است.

دسرهای معروف ایرانی

کلوچه فومن

کلوچه فومن یکی از شیرینی‌های خوشمزه استان گیلان است که محبوبیت زیادی در سراسر ایران دارد و به کلوچه فومنی معروف است. برای تهیه این کلوچه از آرد، تخم مرغ، شکر، روغن حیوانی، گردو و دارچین استفاده می‌شود. بهترین کلوچه فومن در رشت، شهر فومن و لاهیجان پخته می‌شود و از سوغات خوراکی استان گیلان محسوب می‌شود.

رب انار شمال

رب انار یکی از چاشنی‌های محبوب و بی‌نظیر در غذاهای ایرانی است که از جوشاندن و غلیظ شدن آب انار به دست می‌آید. رب انار گیلان مزه‌ای ترش و ملس دارد و برای تهیه غذاهایی مانند فسنجان گیلانی، زیتون پرورده، کال کباب، اکبر جوجه، کباب ترش، مرغ شکم پر، جوجه جنگلی و اناربیج بکار می‌رود. اگر به دنبال رب انار با مزه شیرین هستید، رب انار یزدی پیشنهاد می‌شود. رب انار کردستان نیز مزه‌ای ترش دارد. رب انار ترش طبع سردی و رب انار شیرین طبع گرم‌تری دارد. رب انار برای تصفیه خون مفید است، کمک به کاهش تهوع در دوران بارداری می‌کند و کمک کننده هضم غذا است. رب انار سرشار از فیبر، پتاسیم و انواع ویتامین‌ها است.

شیرینی برنجی گیلان

شیرینی برنجی یا برنجک یکی از شیرینی‌های محبوب و سنتی در استان گیلان است که به‌عنوان یکی از شیرینی‌های ثابت سفره‌های عیدانه در این منطقه شناخته می‌شود. این شیرینی با استفاده از آرد برنج، روغن جامد یا کره، پودر شکر، تخم‌مرغ، پودر هل و گلاب تهیه می‌شود و مقداری پودر خرفه برای تزئین آن استفاده می‌شود. شیرینی برنجی یکی از پرفروش‌ترین محصولات سوغات گیلان است و عطر خاصی دارد. شیرینی برنجی یزدی، شیرینی برنجی قزوین، شیرینی برنجی کرمانشاه، شیرینی برنجی زنجان و شیرینی برنجی شیرازی از دیگر نمونه‌های این شیرینی هستند که در شهرهای دیگر ایران تهیه می‌شوند و کمی در مواد اولیه تفاوت دارند.

شیرینی پنجره‌ای گیلان

شیرینی پنجره‌ای (نان پنجره‌ای یا خاتون پنجره‌ای) یکی از شیرینی‌های محبوب استان گیلان است که به‌عنوان یکی از شیرینی‌های سنتی عید نوروز در این منطقه شناخته می‌شود. مواد اصلی تشکیل دهنده آن شامل آرد سفید گندم، پودر نشاسته، تخم مرغ و گلاب است که با اضافه کردن رنگ‌های مجاز خوراکی، شیرینی‌های رنگارنگی درست می‌شود. این شیرینی که دارای اصالت نروژی است در شهرهای مختلف ایران تولید می‌شود. نوعی از آن که در یزد پخت می‌شود به نان منقا مشهور است. این شیرینی در ایام عید، بسیار پرطرفدار است.

کوکی رشت

کوکی، یکی از سوغاتی‌های خوشمزه و محلی استان گیلان است که تکه‌هایی از شکلات یا کشمش درون آن قرار داده می‌شود. مواد اولیه لازم برای پخت کوکی شامل آرد، گردو، روغن مایع، شیر، کشمش و شکر است. برای تهیه کوکی، ابتدا آرد، گردو و شکر را با هم مخلوط کنید و سپس روغن و شیر را اضافه کنید و تمام مواد را با هم مخلوط کنید. سپس کشمش و تکه‌های شکلات را به مخلوط اضافه کرده و دوباره همه‌چیز را مخلوط کنید. در ادامه، مخلوط را به شکل دلخواه در قالب‌های کوکی قرار داده و درون فر در دمای ۱۸۰ درجه سانتی‌گراد برای ۱۵ تا ۲۰ دقیقه پخته شود. پس از پخت کوکی، آن‌ها را از فر خارج کرده و به دلخواه با تزئینات مختلف مانند شکلات روی آن‌ها سرو کنید. کوکی به‌عنوان یکی از سوغاتی‌های محبوب و قابل توجه استان گیلان، در فروشگاه‌ها و بازارهای محلی موجود است.

مربای بالنگ گیلان

بالنگ، یکی از میوه‌های خوشمزه و محلی استان گیلان است که شکلی شبیه به خربزه کوچک دارد و زیرگونه بادرنگ است. مربای بالنگ از بالنگ خشک، شکر، آب و جوهر لیمو تهیه می‌شود. این مربا بسیار خوش‌طعم و شیرین است و به‌عنوان یکی از خوشمزه‌ترین سوغاتی‌های منطقه گیلان شناخته می‌شود. در مراسمات مختلف و همچنین در مهمانی‌ها به‌عنوان یکی از دسرهای محبوب سرو می‌شود و در فروشگاه‌ها و بازارهای محلی استان گیلان به راحتی قابل تهیه است.

پنیر سیاهمزگی گیلان

سیاهمزگی یک منطقه گردشگری سرسبز در جنوب غربی شهرستان شفت در استان گیلان است. پنیر سیاهمزگی یا سیامزگی، که رنگی مایل به زرد و بافتی نیمه‌سخت دارد، یکی از بهترین سوغاتی‌های استان گیلان است و جایگزین مناسب برای پنیرهای موزارلا و پارمسان محسوب می‌شود. این پنیر محلی با استفاده از شیر گوسفند یا شیر بز تهیه می‌شود و دارای طعم خوشمزه و بی‌نظیری است. همچنین این پنیر بسیار مغذی و پرخاصیت است. برای تهیه پنیر سیاهمزگی، شیر را اندکی گرم می‌کنند و خامه آن را جدا نمی‌کنند. این پنیر خیلی خوشمزه از سوغاتی های خاص تالش است.

برنج گیلان

برنج هاشمی، برنج طارم، برنج صدری، برنج دم سیاه و برنج شیرودی از انواع برنج گیلان هستند که از بین آنها، برنج هاشمی تالش، پرفروشترین نوع برنج در ایران است. بهترین منطقه برنج گیلان برای کاشت متعلق به شهرهای لاهیجان، لنگرود، رودسر، شلمان و چابکسر است.

چای لاهیجان

چای، نوشیدنی 5000 ساله‌ای است که در چین کشف شد و پس از آن به نقاط دیگر جهان رفت. سابقه مصرف چای در ایران به 2 قرن می‌رسد و در حال حاضر، چای پرطرفدارترین نوشیدنی در ایران محسوب می‌شود. لاهیجان از مراکز اصلی تولید چای در کشور است و چای لاهیجان به خاطر تندی و عطرش شناخته می‌شود.

دوشاب خرمالو گیلان

اَربا دوشاب یا دوشاب خرمالو شیره‌ای است که از میوه جنگلی اَربا یا همان خرمالوی جنگلی به دست می‌آید. فرآیند فرآوری و پخت اَربا دوشاب، کاری گروهی است که در شهرستان‌های آستارا، رضوانشهر، تالش، ماسال، شفت، فومن، لاهیجان، لنگرود، رودسر و املش صورت می‌گیرد. همزمان با شروع فصل برداشت خرمالو، جشنواره «اربا دوشاب» در یکسری از شهرها و روستاهای گیلان برگزار می‌شود. این جشنواره با اجرای آئین‌ها و نمایش آداب و رسوم محلی استان گیلان و نمایش زنده چگونگی تهیه دوشاب از این میوه جنگلی، همراه است.

نان‌های محلی گیلان

انواع نان‌های محلی گیلان به شرح زیر است:
نان تمیجان: تمیجان در گویش گیلکی ترکیبی از سه واژه تو + می + جان به معنی «تو جان منی» است. نان تمیجان با آرد برنج تهیه می‌شود و بیشتر در ایام عید، اولين شب جمعه ماه رجب و مراسم خاص به همراه حلوا شکری یا خرما استفاده می‌شود. خواستگاه اصلی تولید این نان، روستای تمیجان از رودسر گیلان است.
نان برنجی: نان برنجی نان خوشمزه‌ای است که با آرد برنج و آب جوش تهیه می‌شود و برای پختن آن از ساج یا تابه سفالی استفاده می‌کنند.
نان کشتا: برای پخت نان خلفه، از پوره کدوی حلوایی و تخم آسیاب شده خلفه (تخم شنبلیله) استفاده می‌کنند. به این نان، نان خرفه و نان خلفه نیز گویند.

انواع آبزیان گیلان

در سفر به استان گیلان می‌توانید انواع آبزیان مانند ماهی سفید، اردک‌ماهی و ماهیان خاویاری را به عنوان سوغات تهیه نمایید. علاوه بر آن، بازار ماهی‌دودی و ماهی شور نیز بسیار داغ است.

فندق و بادام زمینی

استان گیلان 85 درصد تولید و عرضه سالانه فندق ایران را شامل می‌شود. شهرستان‌های رودسر، تالش و آستارا، بیشترین میزان کشت و برداشت فندق را دارند و شهرستان آستانه اشرفیه در استان گیلان، قطب بادام زمینی ایران محسوب می‌شود.

ترشیجات و لواشک گیلان

گیلانی‌ها از میوه‌های ترشی که در مناطق کوهستانی و جنگلی گیلان پیدا می‌شود، انواع رب، آلوچه فرآوری شده و لواشک‌های خوشمزه تهیه می‌کنند. همچنین انواع و اقسام ترشی‌ها را می‌توانید در شهرهای شمالی پیدا کنید که معروف‌ترین آنها، ترشی هفت بیجار و ترشی نازخاتون است.

ترشیجات معروف ایرانی

میوه‌های محلی گیلان

خیار محلی، خوج یا گلابی وحشی، اَنبه جنگلی، کونوس یا ازگیل، والش یا تمشک وحشی از میوه‌های بسیار خوشمزه و محلی استان گیلان هستند. از تمشک وحشی یا والش برای تهیه مربا و شربت استفاده می‌شود که طعمی خوشمزه و تند دارد. از ازگیل برای درمان یبوست، تقویت اعصاب و درمان سنگ کلیه استفاده می‌شود. انبه جنگلی نیز یکی دیگر از میوه‌های محلی استان گیلان است که و سرشار از ویتامین سی و فیبر است و باعث تقویت سیستم ایمنی بدن می‌شود. بیشتر این میوه‌های بومی در مناطق جنگلی و کوهستانی استان گیلان به وفور یافت می‌شوند و به عنوان یکی از محصولات مشهور و قابل توجه این منطقه شناخته می‌شوند. به عنوان مثال، خیار محلی گیلان با طعم و عطری متفاوت، در طعم سالاد‌ها و غذاهای محلی منطقه بسیار مورد استفاده قرار می‌گیرد و به عنوان یکی از میوه‌های پرمصرف در فصول تابستان در بازارهای محلی به فروش می‌رسد.

روغن زیتون و زیتون پرورده

زیتون یکی از محصولات مشهور شهر رودبار در استان گیلان است که در انواع مختلف زیتون خام، روغن زیتون و زیتون پرورده عرضه می‌شود. روغن زیتون با طعم گرم و خشک، به صورت خوراکی و استعمال خارجی مورد استفاده قرار می‌گیرد. این روغن به دلیل داشتن مقدار زیادی اسیدهای چرب غیراشباع، به عنوان جایگزین مناسب روغن مایع خوراکی برای تفت دادن مواد غذایی و تهیه سالاد استفاده می‌شود. برگ زیتون نیز برای تهیه دمنوش با طعم گرم و خشک مورد استفاده قرار می‌گیرد. زیتون پرورده، یکی از چاشنی‌های جذابی است که از زیتون، رب‌انار یا آب انار ترش، سبزی‌ معطر و محلی گیلان (چوچاق)، نمک و پودر گردو تهیه می‌شود و در آشپزی به عنوان یک افزودنی خوشمزه استفاده می‌شود.

دلار (دلال) گیلان

دلار یا دلال، ترکیبی بسیار خوش طعم و معطر از سبزی‌های تازه و محلی است که از ساییده شدن سبزی‌های نعناع، چوچاق و خالواش با نمک تهیه می شود. این ترکیب کاملاً ارگانیک بوده و در آشپزی گیلکی کاربرد فراوانی دارد. نمک سبز نام دیگری است که به دلال گفته می‌شود و علاوه بر استفاده در آشپزی، با انواع میوه، نوشیدنی و ماست نیز همراه می‌شود. برگ‌های تازه نعنا بعد از چیده شدن شسته شده و سپس در نَم‌کار ساییده می‌شوند. پس از اینکه نعنا به خوبی ساییده شد، مقدار زیادی نمک به آن اضافه شده و به ساییدن نعنا ادامه داده می‌شود تا نمک جذب نعنا شود. با توجه به اینکه نمک زیادی به نعنا اضافه می‌شود، دَلار را می‌توان تا مدت‌ها نگهداری کرد و به عنوان سوغات گیلان، به شهرهای دیگر برد.

بادام سوخته گیلان

بادام سوخته یکی از تنقلات خوشمزه و محبوب در استان گیلان است که معمولاً همراه با چای در میان صبحانه یا بعد از ناهار سرو می‌شود. برای تهیه این سوغات خوشمزه، بادام را خرد می‌کنند و سپس وانیل و شکر را به آن اضافه می‌کنند تا طعم آن شیرین و خوشمزه شود. برای تنوع طعم، برخی از تولیدکنندگان ادویه‌های دیگر مانند زعفران و کره نیز، به بادام سوخته اضافه می‌کنند.